قیرمیز قیش: ایرانین دی آییندن بهمن آیینهدک ۱۴۰۴-جو ایل سراسری اعتراضلارینین اللی گونلۆک قیدیی
هرانا خبر آژانسی – «قیرمیز قیش: ایراندا سراسری اعتراضلارین باشلانماسیندان سونرا ایلک اللی گونون حسابی (دی آیینین ۷-دن بهمن آیینین ۲۶-دک ۱۴۰۴)» بوگون یایینلاندی. بو حساب ایراندا اینسان حاقلاری فعاللاری مجموعهسی طرفیندن حاضیرلانیب و دی آیینین ۷-دن اعتراضلارین باشلانماسیندان سونرا ایلک اللی گونو سندلشدیریر.
1 avqust 2026
هرانا خبر آژانسی – «قیرمیز قیش: ایراندا سراسری اعتراضلارین باشلانماسیندان سونرا ایلک اللی گونون حسابی (دی آیینین ۷-دن بهمن آیینین ۲۶-دک ۱۴۰۴)» بوگون یایینلاندی. بو حساب ایراندا اینسان حاقلاری فعاللاری مجموعهسی طرفیندن حاضیرلانیب و دی آیینین ۷-دن اعتراضلارین باشلانماسیندان سونرا ایلک اللی گونو سندلشدیریر.
بو تخمیناً ۱۳۵۰ صحیفهلیک حساب، فعاللار مجموعهسینین مختلف تابعلری، اول جملهدن هرانا خبر آژانسی، دادگستر تشبثی، پاسداران سپاهینین سندلشدیرمه تشبثی و بو تشکیلترین آمار واحیدینین آراسیندا هماهنگ و چوخ بؤلوملو بیر چالیشمانین محصولودور. بو اثر، ایراندا دی و بهمن ماهلاریندا سراسری اعتراضلارین باشلانغیج مرحلهسینین و حؤکومترین رئاکسییاسینین قورولوشلو بیر روایتینی قید و حِفظ ائدیر.
حسابین تاپینتیلاری، ۵۰ گونلوک زامان آرالیغیندا توپلانان، دوغرو اولدوغو یoxلانیلان و تحلیل اولونان اختصاصی و آچیق قایناقلردن ۱۴۳,۳۳۰-دن چوخ هرانا حسابینا اساسلانیر.
حسابین تام نۆسخهسینی اساس قایناقده تاپین.
نییه بو حساب و نییه ایندی؟
اعتراضلارین گئنیش دؤوریهلری عادتاً ایکی موازی روند یارادیر:
۱. سندلشدیرمهنین میثلی گؤرولممیش حجمی.
۲. باغلانتیلاری محدودلاشدیرماق، روایتلری شکللندیرمک و قایناقلری قورخوتماق اوچون حؤکوموت مقاملارینین هماهنگ چالیشماسی.
بئله بیر شرایطده، اساس تهلوکه تکجه اینسان حاقلاری pozuntولارینین آز سایدا اولماسی دئییل، بلکه هلهلیک دلیلبری برپا ائتمک و مؤحکملتمک امکانی اولدوغون زامان هویتلرین، یئرلرین، تاریخلرین و الگولارین دوغرو اولدوغونو یوخلاماق امکانینین ایتمهسیدیر.
بو حساب، حداکضری تخمینلرین یایینلانماسینا یوخ، «دوغرو اولدوغو یوخلانابیلیلن حداقل موردلری» قید ائتمگه کؤکلنن بیر انضباطلی اینسان حاقلاری متودولوژیسینه اساسلانیر. تاپینتیلار تکجه او حاللاردا تقدیم اولونوب کی، همپوشان و تأیید اولونموش دلیبلر مؤوجود اولوب، حتّی او شرایطده کی، پوزونتولارین واقعی دایرهسی بئله بوغون واقعی زاماندا تأیید اولونابیلیلن شئیدن چوخ اوْلا بیلر.
بو یایین هم بیر عمومی سند، هم ده حقوقی تحلیللر و گلهجکج جاوابدهلیک فرآیندلری اوچون آرشیولیق زیرساخت کیمی دۆزهلیبدیر.
حسابین ایچریگی
بو حساب اعتراضلارین ایلک اللی گونونو جاوابدهلیگین مرکزی سواللارینا کؤکلنهرک آراشدریر:
۱. اعتراضلار نئجه شکللندی و جوغرافی جهتدن نئجه گئنیشلندی؟
۲. حؤکوموت گوجلری نئجه و هانسی قورولوشلار واسطهسیله رئاکسییا گؤستردیلر؟
۳. زیان و پوزونتولارین هانسی فورمالاری باش وئردی؟
۴. باغلانتیلارین کسیلمهسی شرایطی الچاتانلیغا، بیلگینین کیفیتینه و دوغرو اولدوغونون یوخلانماسینا نئجه تأثیر گؤستردی؟
۵. گئنیش نظارت و محدود الچاتانلیق ایله بیرلیکده اولان بیر موحیطده، ایچریک نئجه هویتلندی و اویغونلاشدیریلدی؟
۶. الگزدیریلن، saxta یا سون عمل گوجو (هوش مصنوعی) ایله اۆرتدیلن ایچریگین تهلوکهسی نئجه تانیندی و ایداره اولوندو؟
۷. سندلشدیریلن الگولار حقوقی نظر نقطهدن نئجه تحلیل اولونابیلیلر؟
۸. قوربانلارین و توتوقلانانلارین هویتلری باشدا اولماق اۆزره سابیقهلری، تهلوکهنی آرتیرمادان نئجه قورویوب ساخلاتماق اولار؟
حسابین مختلف بؤلوملری اعتراضی روندلره و اونلارین جوغرافییاسینا، بیلیمیوردو اعتراضلارینا، شعارلارا، باسدیرما قورولوشونا و آلتلرینه، پوزونتولارین الگولارینا (او جملهدن قیرغین، یارالانمالار، توتوقلانمالار، مجبوری اعترافلار، عاییلهلره باسقی و طببی بیطرفلیگین پوزولماسی)، حقوقی تحلیله، بینالخلق رئاکسییالارا و فعاللار مجموعهسینین سندلشدیرمه سازوکارلارینین بسیج اولما فورماسینا توخونور.
بو حسابین مرکزینده ایکی اساس محور یئرلشیب:
- ۱ – اؤلدورولنلرین، او جملهدن اوشاقلارین، دوغرو اولدوغو یوخلانان قیدی.
- ۲ – توتوقلانانلارین، او جملهدن یاش حَدّیندن آشاغی اولانلارین، بیلیمیوردو اؤیرنجیلرینین و قروپلو توتوقلانمالارین سندلشدیرن قیدی.
کلیدلی تاپینتیلار
جوغرافی دایره
▫️اعتراض یئرلرینین کل سایی: ۶۸۲
▫️تکرارسیز شهرلرین سایی: ۲۰۳
▫️تکرارسیز اوستانلرین سایی: ۳۱
جوغرافی بؤلوشو گؤستریر کی، هم اعتراضلار، هم ده حؤکوموتین رئاکسییاسی، سراسری ماهیتده اولوبلار.
بیلیمیوردو اعتراضلاری
▫️سندلشدیریلن بیلیمیوردو اعتراضلاری: ۵۵
▫️اعتراضدا ایشتیراک ائدن بیلیمیوردلری: ۳۶
بیلیمیوردلری اعتراضی جنبشین بطنینده و همچلهلیک حؤکوموت رئاکسییاسیندا مرکزی مدنی فضالارا چئوریلدیلر.
تلفات: بوْیوتلار و ترکیب
بو حسابین اؤرتدوگو ایلک اللی گونده، ییغینتی سندلشدیرمه آشاغیداکیلاری قید ائدیب:
▫️اؤلدورولن معترضلر: ۶،۴۸۸ نفر
▫️اؤلدورولن اوشاقلار (آیریلیقدا و معترضلرده حسابلانمادان): ۲۳۶ نفر
▫️اؤلدورولن غیری-نظامیلر (غیری-معترض): 76 نفر
▫️اؤلدورولن حؤکوموت و نیظامی گوجلر: ۲۰۷ نفر
▫️کل تلفات: 7،007 نفر
بوندان علاوه، ۱۱,۷۴۴ پرونده هلهلیک آراشدیرما آلتیندادیر و نهایی تأیید اولونموش آماردا نظر آلینیبلار.
آیریلیقدا، عمومی یئرلرده وطنداشلار آراسیندا توققوشما نتیجهسینده سکگیز غیری-نظامیلرین اؤلوم موردو ده سندلشدیریلیبدیر.
دسته-بندیلرین تفکیکی قصداً یئرینه یئتیریلیب. معترضلر، اوشاقلار، غیری-معترض غیری-نظامیلر و حؤکوموت گوجلری یا حؤکوموت حامیلری آراسینداکی فرقلیلیک تحلیلی قاریشیقدان قارشیسی آلیب و داها دقیق حقوقی و آماری تفسیرین امکانی تامین ائدیر.
بو رقملر جامع الچاتانلیغین مومکون اولmadiغی شرایطده دوغرو اولدوغو یوخلانابیلیلن حداقل موردلری گؤستریر.
یارالانمالار
▫️یارالانان امنیتی و نیظامی گوجلر: ۴,۸۸۴ نفر
▫️یارالانان غیری-نظامیلر: ۲۵,۸۴۶ نفر
بو آمار خشونت دایرهسینین قطعی تلفاتدان ائشیگه چیخدیغینی گؤستریر و زیانین کل بوْیوتلارینی چکر.
توتوقلانمالار
▫️کل توتوقلانمالار: ۵۳,۷۷۷ مورد
▫️توتوقلانان اوشاقلار، یئنیگنجلر و درس اوخویانلار: ۵۵۵ نفر
▫️توتوقلانان بیلیمیوردو اؤیرنجیلری: ۱۴۷ نفر
توتوق آمارلاری او موردلری اؤرتور کی، فردلرین هویتلری مشخص صورتده قید اولوب و همچلهلیک تأیید اولونموش قروپلو توتوقلانمالاری دا ایچینه آلیر؛ چوخلو موردلرده، فردلرین آدلارینین یایینلانماسی مومکون اولماییب یا تهلوکهلی اولوب.
مجبوری اعترافلار
▫️سندلشدیریلن مجبوری اعترافلار: ۳۶۹ مورد
حساب، مجبوری اعترافلاری، گوجلو نظارت و رسانه محدودلیغی اولان بیر موحیطده قورخوتماق و روایت کنترل ائتمک اوچون نظاملی بیر آلت کیمی تحلیل ائدیر.
چاغیریشلار
▫️سندلشدیریلن چاغیریشلار: ۱۱,۰۵۳ مورد
چاغیریشلار حقوقی باسقی ائتمک اوچون موازی بیر سازوکار کیمی عمل ائدیب و حؤکوموتین کنترل دایرهسین رسمی توتوقدان ائشیگه گئنیشلندیردیلر.
جانوئرهنلرین سیاهیسی: متودولوژی و قوروماق
«الف» پیوستی جانوئرهنلرین سیاهیسینی ایچینه آلیر. بیلگیلرین یایینلانماسی حاقیندا قرار قورویوجو-محور بیر روحه اساساً آلینیر؛ بو معنادا کی، بیلگیلرین یایینلانماسینین عمومی منافعتی، عاییلهلر، شاهیدلر و گزارشچیلر علئیهینه تلافیجویی تهلوکهسینه قارشی اؤلچولور و لازیم اولان توازن ریایت اولونور.
او موردلرده کی، آدلار یایینلانیب، امکان داحیدینده آشاغیداکی بیلگیلر ده درج اولوب:
▫️یاش
▫️باش وئردن یئر
▫️یوخلامادا ایستیفاده اولونان سندلشدیرمه گؤسترجیلری
▫️قایناقلر
بو صورتده کی، بیر ثالث قایناق اساس قایناق کیمی ذکر اولونوب، هرانا بیلگیلری اؤز گزارشگری شبکهسی واسطهسیله مستقل صورتده یوخلاییبدیر.
او موردلرده کی، بیلگیلرین یایینلانماسی قوبولاولونماز تهلوکه یارادا بیلر، بو موردلر تأیید اولونموش آمارلاردا نظر آلینیب و جاوابدهلیک مقصدیله امن سندلشدیرمه سیستملرینده قوروْلور.
بو سیاهی، دقیق بیر عمومی سندی ساخلاماق و عینی زاماندا اؤلکه ایچیندهکی فردلر اوچون تهلوکهنین آرتماسینین قارشیسینی آلماق مقصدیله قورولوشلو و چوخ مرحلهلی بیر یوخلاما فرآیندینین محصولودور.
حقوقی قییمتلندیرمه و جاوابدهلیک اوچون اهمیت
بو حساب، بینالخلق اینسان حاقلاری حقوقونون احتیماللی پوزونتولاری کیمی سندلشدیریلن الگولاری تانیتدیران اولیه بیر حقوقی قییمتلندیرمانی ایچینه آلیر و لازیم اولان آستانالار احراز اولونسا، اولاری بینالخلق کیفری حقوقون چارچیوهسینده آراشدریر.
اؤلومجول گوجون ایستیفادهسی الگولاری، گئنیش توتوقلانمالار، مجبوری اعترافلار و باشقا پوزونتولار آشاغیداکی موردلره باغلی حقوقی استانداردلار چارچیوهسینده تحلیل اولونوبلار:
▫️یاشاییش حاقی
▫️عادلانه محکمه
▫️ایفاده و توپلانما آزادلیغی
▫️جزا، قورخوتماق یا ظالیستانه، غیری-انسانی یا تحقیرآمیز رفتار و جزا قاداغاسی
بو حساب، آدلار، تاریخلر، یئرلر و دوغرو اولدوغو یوخلانان الگولارا گۆوهنهرک، سندلشدیرمانی مشخص جاوابدهلیک یوللارینا باغلاییر.