ایرلیلرچی ایرانلیلر پارتیاسینین باغیمسیز نظارت شوره‌سینین مرجع سندی

۱. شورانین ماهیتی و یئری

باغیمسیز نظارت شوره‌سی، ایرلیلرچی ایرانلیلر پارتیاسینین قورولوشوندا بیر نظارتی، باغیمسیز و پارتیاالتی اولمایان قورومدور کی، اونون مأموریتی آغ‌نامه-ده درج اولونموش تملی اصوللارین قورونماسی و پارتیا ارکانینین بو اصوللارا باغلیلیغینا نظارت ائتمک‌دیر.

بو شورا، پارتیاسینین تملی اصوللارینین پوزولما حاللارینی تثبیت و اعلان ائتمک اوچون قورومی بیر مرجع ساییلیر و اونون هدفی قورولوشسال انحرافین، گوجون مرکز‌لشمه‌سینین و پارتیاسینین آغ‌نامه-ده درج اولونموش حقوق‌محور و دموکراتیک چارچوبلاردان اوزاقلاشماسینین قارشی‌سینی آلماقدیر. 

باغیمسیز نظارت شوره‌سی ایجراچی و یا مدیریتی بیر قوروم دئییل و پارتیاسینین ایجراچی قرارهایینده موداخیله ائتمیر. اونون وظیفه‌سی قورولوشلارین، قرارلارین و پارتیاچی عملکردلرین پارتیاسینین تملی اصوللاری ایله اویغونلوغونا نظارت ائتمک‌دیر.

بو شورا، پارتیاسینین ایجراچی ارکانیندان باغیمسیز بیر قورومدور و اونون تک جاواب‌دهلیک مرجعی پارتیاسینین عمومی مجلیسی‌دیر.

۲. شورانین ترکیبی

باغیمسیز نظارت شوره‌سی ان آزی اۆچ عوض‌دن عیبارت‌دیر.

شورانین عوضلری او شخص‌لرین آراسین‌دان سئچیلمه‌لی‌دیر کی:

• پئشه‌کار و اخلاقی اعتبارا مالیک اولسونلار
• فکری و قورومی باغیمسیزلیکلری اولسون و منافعلر چاتیشماسی اولماسین
• حوقوقی، مدنی، اونیورسیته و یا ایجتیماعی ساحه‌لرده فعالیّت سابیقه‌لری اولسون

ان آزی شورانین عوضلریندن بیری تجروبه‌لی، معتبر پئشه‌کار سابیقه‌سی اولان و حوقوقی و یا اخلاقی پوزuntu پرونده‌سی اولمایان بیر حوقوق‌شوناس اولمالیدیر.

شورانین ترکیبی ائله بیر شکیلده اولمالیدیر کی، اونون پارتیاسی ایجراچی ارکانیندان باغیمسیزلیغی تام شکیلده قورونسون.

۳. شورادا عوض‌اولما شرطلری

باغیمسیز نظارت شوره‌سینین عوضلری آشاغیداکی شرطلره مالیک اولمالیدیرلار:

۱. پارتیاسینین ایجراچی ارکانیندان قورومی باغیمسیزلیق

۲. هماهنگلیک شوره‌سینده و یا پارتیاسینین باشقا ایجراچی ارکانیندا عئینی‌زامانلی عوض‌اولماماق

۳. معتبر پئشه‌کار و ایجتیماعی سابیقه‌یه مالیک اولماق

۴. دموکراسی، اینسان حوقوقلاری و قانون حاکمیتی اصوللارینا آشکار باغلیلیق

همچنینی شورانین عوضلری هر هانسی بیر آشاغیداکی سابیقه‌یه و یا باغلیلیغا مالیک اولمامالی‌دیرلار:

• ایسلام جومهوریتی‌نین سرکوب قوروملاری ایله تشکیلاتی امکداشلیق و یا باغلیلیق (بسیج، امنیتی قوروملار و اطلاعات وزارت‌خانا‌سی، سپاه پاسداران، ولایت فقیه ایله باغلی اولان بنیادلارین مکانیزم‌لری ایله باغلی ارکان، انقلاب محکمه‌سی، حربی و امنیتی محکمه‌لر و س…)
• ایسلام جومهوریتی‌ندن اؤنجه‌کی استبدادین سرکوب قوروملاری ایله امکداشلیق و یا باغلیلیق (ساواک)
• دونیانین هر هانسی باشقا اؤلکه‌سینده هر هانسی بیر امنیتی، حربی و یا اطلاعات قورومو ایله امکداشلیق و یا باغلیلیق سابیقه‌سی
• اونلارلا باغلی منافعلر چاتیشماسی اولمادیغینی بررسی ائتمک ایمکانی اولمایان گوج قورولوشلاری ایله تشکیلاتی علاقه و یا یاخین امکداشلیق

بو شرط‌لرین هدفی نظارت شوره‌سینین باغیمسیزلیغینی، اعتبارینی و قورومی بیطرفلیغینی تامین ائتمک‌دیر.

۴. شورانین وظیفه‌لری

باغیمسیز نظارت شوره‌سینین وظیفه‌لری عیبارت‌دیر:

• پارتیا ارکانینین آغ‌نامه-ده درج اولونموش تملی اصوللارا (اینسان حوقوقلارینا باغلیلیق داخیل اولماقلا) باغلیلیغینا نظارت ائتمک
• قورولوشلاردا و یا پارتیا قرarlarیندا بو اصوللارین پوزولما حاللارینی رصد ائتمک، شناسایی و گزارش ائتمک
• پارتیاسینین تملی اصوللاریندان انحراف و یا پوزuntu حاللارینی اعلان ائتمک
• مسؤول ارکانا اصلاحی توصیه و تذکیرلر وئرمک
• پارتیاسینین عمومی مجلیسینه نظارتی گزارشلر تقدیم ائتمک

شورانین هدفی پارتیاسینین عملکردینی همیشه اصلاح ائتمک و اونون تملی اصوللارینین چارچوبونا گئری قایتارماقدیر.

۵. ایلک مرحله: تداروک دؤوره‌سینده نظارت شوره‌سی

پارتیاسی شکل‌لنمه مرحله‌سینده و ایلک عمومی مجلیسین قورولماسیندان اؤنجه، باغیمسیز نظارت شوره‌سی موقت صورتده قورولور.

بو مرحله‌ده:

• شورانین عوضلری پارتیاسینین تداروک شوره‌سینین تقدیماتی ایله تعیین اولونورلار
• شورا تداروک قورولوشونون یانیندا باغیمسیز بیر نظارتی قوروم کیمی فعالیّت گؤستریر

بو مرحله‌ده شورانین وظیفه‌لری عیبارت‌دیر:

• موقت تداروک شوره‌سینین فعالیّتلرینین آغ‌نامه-نین صریح اصوللاری ایله اویغونلوغونا نظارت ائتمک
• پارتیاسینین شکل‌لنمه فرامنینده تملی اصوللارین پوزولماسینین احتیماللی حاللارینی اعلان ائتمک و اونلاری تصحیح ائتمک
• پارتیاسینین قورولما روندینین اصول‌سوز و مودافیعه اولونان ایجرا اولونماسینی تامین ائتمک اوچون موقت تداروک شوره‌سینه اصلاحی تذکیرلر و یا توصیهلر وئرمک

تملی اصوللارین جیدی پوزولماسی گؤروندوگو حالدا، شورا موضوعنو عمومی صورتده اعلان ائده بیلر و یا اونون قیسا زاماندا اصلاح اولونماسینی ایسته‌یه‌بیلر.

موقت نظارت شوره‌سینین مأموریتی پارتیاسینین ایلک عمومی مجلیسی قورولانا قدر دوام ائدیر.

۶. ایکینجی مرحله: ایلک عمومی مجلیس‌دن سونرا نظارت شوره‌سی

پارتیاسینین ایلک عمومی مجلیسی قورولماقلا:

• موقت نظارت شوره‌سینین مأموریتی سونا چاتیر
• عمومی مجلیس باغیمسیز نظارت شوره‌سینین ترکیبی و فعالیّت دؤوره‌سی حاقیندا قرار وئریر

عمومی مجلیس بو ایشلری گؤره بیلر:

۱. شورانین یئنی عوضلرینی سئچسین

۲. شورانین عوضلرینی تقدیم اولونموش نامزدهای آراسین‌دان سئچسین

۳. موقت شورانین عوضلرینی شورانین ایلک رسمی دؤورو اوچون تایید ائدسین

بو مرحله‌دن سونرا، باغیمسیز نظارت شوره‌سی پارتیاسینین رسمی نظارتی قورومو کیمی فعالیّت گؤستره‌جک‌دیر.

شورانین فعالیّت دؤورو محدود و مشخص اولمالیدیر، لاکین عمومی مجلیسین رای‌وئریسینده محدودسوز شکیلده تمدید اولونا بیلر و یا عوضلرین بیر حیصه‌سی عمومی مجلیس سئچکیلرینده دَییشه بیلر. نظارت شوره‌سینین عوضلری همیشه هر بیر رای‌وئریسی دؤوره‌سینده یئنی سئچکیلرین کاندیدایی اولا بیلرلر.

۷. اصوللارین پوزولما حاللارینا باخیش مکانیزمی

پارتیاسینین تملی اصوللارینین پوزولماسی تشخیص وئریلدیگی حالدا:

۱. باغیمسیز نظارت شوره‌سی موضوعنو پارتیاسینین هماهنگلیک شوره‌سینه‌ اعلان ائدیر.

۲. هماهنگلیک شوره‌سی ایشار اولونموش حاللاری اصلاح و یا رفع ائتمک اوچون لازیمی تدبیرلری گؤرمه‌یه مجبوردور.

باغیمسیز نظارت شوره‌سی پوزولما حاللارینین اصلاحیندان راضی اولمادیغی حالدا، موضوعنو دوزدۆزن پارتیاسینین عمومی مجلیسینه رجوع ائده بیلر.

عمومی مجلیس پارتیاسینین ان عالی قرارالما مرجعی کیمی موضوع حاقیندا قرار وئره‌جک‌دیر.

۸. شورانین ایختیارلارینین سرحدلری

باغیمسیز نظارت شوره‌سی:

• پارتیاسینین ایجراچی مدیریتینده موداخیله ائتمیر
• پارتیاسینین سیاسی و یا برنامه‌لی قرارلاریندا موداخیله ائتمیر
• اونون روْلو پارتیاسینین تملی اصوللارینا رعایت ائتمک‌دن عبارت نظارت و رصده محدوددور

بو شورا بیر نظارتی قورومدور، مدیریتی دئییل.

۹. شورانین باغیمسیزلیکی

نظارت شوره‌سینین باغیمسیزلیغینی قوروماق اوچون:

• شورانین عوضلری عئینی‌زاماندا پارتیاسینین ایجراچی ارکانیندا فعالیّت گؤسترمه‌مه‌لی‌دیرلر
• پارتیاسینین هیچ بیر ایجراچی رکنی شورانین عوضلرینی ایشدن چیخارماغا و یا تعیین ائتمه‌یه حوقوقو یوخدur
• شورانین ترکیبینی تعیین ائدن تک مرجع بو سندده صریح اولونموش شرط‌لره اساساً پارتیاسینین عمومی مجلیسی‌دیر

بو مکانیزم گوجون مرکز‌لشمه‌سینین قارشی‌سینی آلماق و پارتیاسینین عملکردینه باغیمسیز نظارت ائتمک اوچون بیر ضمانت‌دیر.

۱۰. گیزلیلیک و امکداشلیق امنیتی

ایرانین سیاسی شرطلری و عوضلرین و همکارهای امنیتینی قوروماق زروتلینی نظرده آلاراق، موقت نظارت شوره‌سی گیزلیلیک اصوللارینا و شبکه امنیتی‌نه رعایت ائتمه‌یه متعهددیر.

شورانین بۆتون عوضلری فعالیّتلرده ایشتیراک ائتمه‌دن اؤنجه گیزلیلیک اصوللارینا، حساس معلوماتلارین قورونماسینا و اینسانلارین و شورانین باغ‌لانتی قورولوشلارینین امنیتینین قورونماسینا متعهد اولورلار.

بو تعهد آشاغیداکی حاللاری ایچه‌ری آلیر:

• عوضلرین و یا غیری-رسمی همکارهای حؤویّتینین قورونماسی
• رسمی ایجازه‌سیز شورانین ایچ معلوماتلارینین انتشار و یا انتقال وئریلمه‌سی
• شورانین باغ‌لانتی، تشکیلاتی و امنیتی زیرساختلارینا باغلی معلوماتلارین قورونماسی
• عمومی باغ‌لانتی‌لاردا معلوماتلارین ان آز آچیق‌لانما اصلی‌نه رعایت ائتمک

گیزلیلیک تعهدی شورادا عوض‌اولما دؤورو ایله محدود دئییل و عوض‌لیک سونا چاتاندان و یا موقت نظارت شوره‌سینین فعالیّتی قورتاران‌دان سونرا دا معتبر قالیب‌دیر.

بو اصل اینسانلارین امنیتینی قوروماق، امکداشلیق شبکه‌سینه زیان وئریلمه‌سینین قارشی‌سینی آلماق و سرکوب قورولوشلارینین و یا باشقا تخریب‌چی اویونچولارین طرفیندن اولان فشار و یا تهلیل‌دن ناشی خطرلری آزالتماق اوچون لازیم‌دیر.

عئینی زاماندا گیزلیلیک اصلی‌نین ایجراسی همیشه اینسان حوقوقلارینین، فردی حوقوقلارین و قانونی موازینین تملی اصوللارینین چارچوبوندا اولمالیدیر و تخلفلری، اینسانلارین حوقوقلارینین پوزولماسینی گیزلتمک اوچون و یا پارتیاسینین تملی اصوللارینین پوزولما حاللارینین گزارش وئریلمه‌سینین قارشی‌سینی آلماق اوچون بیر ابزار کیمی ایستیفاده اولونا بیلمز.

۱۱. نتیجه‌گیری

باغیمسیز نظارت شوره‌سی ایرلیلرچی ایرانلیلر پارتیاسینین تملی اصوللارینی قوروماق و پارتیاچی قورولوشلارین بو اصوللارا باغلیلیغینی تامین ائتمک اوچون بیر قورومدور.

بو شورا باغیمسیز نظارتی مکانیزم یارادماقلا، پارتیاسینین دموکراتیک، حقوق‌محور و اقتدارگرای‌ه قارشی چارچوبلاردان انحراف ائتمه‌سینین قارشی‌سینی آلیر و انحراف باش وئردیگی حالدا قورومی اصلاح ائتمک ایمکانینی تامین ائدیر.

بو شورانین اولماسی آغ‌نامه-ده درج اولونموش اصوللارا عمل‌دکی باغلیلیغینی تامین ائتمک اوچون پارتیاسینین قورومی مکانیزمینین بیر حیصه‌سی‌دیر.

}