«جینسی برابری و برابر اشتراک» استراتژیک سندی
بو سند، ایلریچی ایرانیلر حیزبینین جینسی برابری و برابر اشتراک ساحهسیندکی رسمی سیاستیدیر و آغنامهده تصریح اولونموش اصوللار، اؤزلله بشر حوقوقونا، برابرییه، اقتدارسیزلیغا، گوجون مرکزدن قاچماسینا و جمیعتگرا سیاسته باغلیلیق اساسیندا تنظیملنمیشدیر.
1 avqust 2026
وضعیت:
همتاخوانی حالیندهدیر
هر بیر همتاخوانی دؤوروندن سونرا، بو سند اصلاح و گۆنجۆللشدیریلیر. همتاخوانی پروسهسینین سونوندا، بو سندین وضعیتی تثبیت اولوناجاق و اونون اتیکتی تثبیت اولونموش نوسخه ایله دَییشهجکدیر. یارادان: حیزبین موقتی تدارک شوراسی.
یازیلیش:
فهرست
(ایچ و عمومی استناد سندی – آغنامه ایله اویغون)
۱. حیزب قورولوشوندا بو سندین یئری
بو سند، ایلریچی ایرانیلر حیزبینین جینسی برابری و برابر اشتراک ساحهسیندکی رسمی سیاستیدیر و آغنامهده تصریح اولونموش اصوللار، اؤزلله بشر حوقوقونا، برابرییه، اقتدارسیزلیغا، گوجون مرکزدن قاچماسینا و جمیعتگرا سیاسته باغلیلیق اساسیندا تنظیملنمیشدیر.
بو سند حیزب ایچیندهکی اجرا چارچوونو و حیزبین عمومی ایستیقامتینی بللی ائدیر، و آغنامهنین تاماملاییجیسیدیر (آغنامه ایلحاقی سندیدیر). آغنامه ایله تام اویغونلوقدا، بو سندین اساسینی بو حاققیین تضمینی تشکیل ائدیر کی، ایلریچی ایرانیلر حیزبی دموکراتیک اشتراک و مداخلهنین نهادی آراچیسی اولاجاقدیر و گوجون یعقونلاشدیغی یا دا گیزلی کیشیسل هیرارشیکلری یئنیدن یارادان بیر یئره چئوریلمهیهجکدیر.
۲. نیه بو سند حیزب اوچون لازیمدیر؟
آغنامهده، ایلریچی ایرانیلر حیزبی اؤزونو آشاغیداکیلارا موظف بیلیر:
- حوقوق-مرکزلیلیک
- هر جور آیریسئچکیلیگین رد اولunماسی
- گوجون مرکزدن قاچماسی
- «قادین، یاشاییش، اؤزگورلیک» شعارینین نهادی ترجومهسی
اگر بو تعهد حیزبین ایچ قورولوشوندا اجرا اولونماسا، اونون ائشیگه قارشی اعتباری ده پوزولاجاقدیر.
بونا گؤره ده، جینسی برابری و برابر اشتراک استراتژیک سندی، آشاغیداکی اوچ هدفی تعقیب ائدیر:
- حیزب ایچینده کیشیسال و مرکزچیل مودللرین یئنیدن تؤرهمهسینین قارشیسینین آلینماسی
- قادینلارین و جینسی اقلیتلرین سیمبولیک یوخ، گئرچک اشتراکلارینین تضمینی
- جینسی برابرینین یوخسا بیر اخلاقی شعار، بلکه بیر نهادی قایدایا چئوریلمهسی
۳. اساسلی اصوللار
۳.۱ برابری اصلی
حیزبین هیچ بیر عۆضۆ جینسیتی، جینسی هوویتی، جینسی مئیلی و یا عائیله وضعیتینین گؤره حیزبی موقعیتلره الچاتانلیقدان محروم و یا محدود اولونمور.
۳.۲ مرکزدن قاچما اصلی
هر بیر سطحده، ایستر سیاسی ایسترسه ده جینسیتی باخیمیندان گوجون تمرکزلشمهسی، آغنامه منطقی ایله ضیددیتدهدیر. حیزب قورولوشو ائله قورولمالیدیر کی، قئرار آلما سطحلرینده، غیری-رسمی کیشیسال انحصار شکل تاپماسین.
۳.۳ «قادین، یاشاییش، اؤزگورلیک» شعارینین نهادی ترجومهسی
«قادین، یاشاییش، اؤزگورلیک» حرکتی آغنامهده کرامت و عاملیت طلب ائتمک اوچون بیر حرکت کیمی سایلمیشدیر. بونا گؤرهدیر کی، بو سند تضمین ائدیر کی بو طلبلر و عاملیت تکجه سیمبول و شعار سطحینده قالمایین و حیزبین قورولوشوندا و رویهلرینده عئینیت قازانسین.
۳.۴ اقتدارسیزلیق
«گئچید شرایطی یا ساواش یا دا حیزبین یئنی اولماسی» بهانهسی ایله قادینلارین حوقوقلارینین تعلیق اولونماسی و یا جینسی برابرینین ان آزلارینین توجیه ائدیلمهسی رد اولونور. آغنامه آچیق-آیدین اضطرار بهانهسی ایله دموکراتیک اصوللارین تعلیق اولونماسی ایله سینیر چکیر.
۴. حیزب قورولوشوندا لازیم اولان ان آز ایستانداردلار
بو حقيقة توجه ائدهرک کی حیزب شکللنمه مرحلهسیندهدیر، بو ایستانداردلار «اجرا اولونمالی ان آز» ساییلیر:
۴.۱ مرکزی ارکانین ترکیبی
آهنگلیلیک شوراسیندا، نظارت شوراسیندا، نهادلرده و اساس ایش قروپلاریندا:
- کرسیلرین ان آزی ۴۰٪-ی قادینلارا و باشقا غیری-کیشی جینسی هوویترلره وئریلمهلیدیر، و هیچ بیر قروپ کرسیلرین ۶۰٪-دن چوْخونو اله کئچیرهبیلمز.
- جینسیتی تانیماق گؤرهسی، عۆضولرین اؤز-تعریفلریدیر. هیچ بیر عۆضۆ اؤز جینسی هوویتینین عمومی شکیلده آچیقلاماغا مجبور دئییل.
۴.۲ گلهجک سئچیجی لیستهلر
اؤزگور سئچیملرده اشتراک ائدن زامان:
- لیستهلر تناوب (زیپ) اصلی اساسیندا تنظیملنملیدیر (گلهجکده هر لیستهنین ایلک اوچ یئرینده، ان آزی بیر قادین اولمالیدیر).
- رقیب ساحهلرده، هیچ بیر جنس اصلی نامیزدلرین ۵۰٪-دن چوْخونو تشکیل ائتمهمهلیدیر.
۴.۳ جینسی برابری و عدالت کمیتهسی
بللی سئوکیلری اولان باغیمسیز بیر حیزب ایچی نهاد قورولور کی:
- بو سندین اجراسینا نظارت ائتسین
- ایللیک راپورت یایینلاسین
- تخلفلری آراشدیرسین
- آییننامهلرین اصلاح ائدیلمهسی اوچون عمومی مجلجه پیشنهاد وئرسین
۵. حیزب ایچینده گۆونلی سیاسی موحیط
حیزب بوتون عۆضولر اوچون شیکایت مکانیزمینه قورخوسوز و گۆونلی الچاتانلیق حوقوقونو تضمین ائدیر و عؤهدهسینه آلیر کی عادلانه داکیر اصللرینه، گۆناهسیزلیق فرضینه، متقابل گیزلیلیکیه و سیاسی سوءاستفادهنین قاداغان اولونماسینا اویغون بیر مکانیزم یاراتسین تا آزار و یا تخلف حاللاری باخیلسین.
هیچ بیر اتهام رسمی آراشدیرما پروسهسی گئچمهدن قاباق، عمومی اعتبار قازانمیر. سیاسی حذف اوچون شیکایتدن ابزاری شکیلده ایستیفاده ائتمک، انضباطی تخلف سایلیر. حیزب هر جور رسانهسل فشار، هیجانی کمپین، و یا رسمی آراشدیرمادان قاباق حۆکم چیخارما چالیشمالاری ایله قارشیدیر. هیچ بیر کس عمومی اتهام و یا رسانهسل فضا سببیله اؤز مسوولیتلریندن کنارلاشدیریلمیر مگر آراشدیرما نهادینین رسمی قوراری ایله تا بونونلا سیاسی گۆوهنین یئنیدن قورولماسی انسانلارین کرامتینی و رویهسل عدالتی قوروماقلا تضمین اولونسun.
آزاردان و جینسی شیدتدن قورتولموش بیر موحیطه باغلیلیق ایستیقامتینده:
- آراشدیرما تکجه آییننامهده تانیملانمیش و تصریح اولونموش رفتارلارا محدوددور،
- شیکایت ائتمک تخلفون ثبوتو دئییل و اساس گۆناهسیزلیقدیر،
- آراشدیرما پروسهسی گیزلی، سندلنمیش و طرفلرین تام مودافیعه حوقوقونا اساسلانمیشدیر،
- سون رای وئریلمهدن قاباق اتهامین عمومی یایینلانماسی جدی تشکیلاتی تخلف سایلیر.
- نیتسیز و یا سیاسی حذف هدفی ایله شیکایت قئید ائتمک، اؤزو جدی بیر انضباطی تخلفدیر.
بو مکانیزم هلهده کانسل-کالچردن، شخصی حسابلشمکدن و حیزب ایچیندهکی هیجانی فشاردان قارشیلیق ائدیر.
۶. گئرچک اشتراک، یوخسا سیمبولیک تمثیل
برابری تکجه حئسابی حوزور دئییل. بونا گؤره حیزب عؤهدهسینه آلیر:
- قادینلار ییغینجاقلارین باشقانلیغیندا، سؤزچولۆکده، رسانهسل تمثیلده و ائتلاف دانیشیقلاریندا فعال حوزور گؤسترسینلر.
- مالی و اؤیرتیم منبعلری برابر شکیلده بؤلوشدورولسۆن.
- سیاسی اؤیرتیم پروگراملاری قادینلارین گوجلنمهسیندن مرکزلهنهرک تنظیملنسین.
مۆهیم: برابری کمیتهسی موظفدیر کی گئرچک اشتراکین کمی شاخصلرینی تانیملاسین و ایللیک اؤز راپورتوندا اؤلچسون و یایینلاسین.
۷. جینسی برابری ساحهسیندکی حیزبین عمومی سیاستی (ملی سطح)
بو سند تکجه ایچ سند دئییل. حیزب ملی سطحده ده آشاغیداکیلارا عؤهدهلیدیر:
- عائیله، میراث، طلاق، حامیللیگین پوزولماسی، ایشلهمک و تابعیت ساحهلرینده آیریسئچکیلیک قانونلارین اصلاحی
- قایغی ایقتصادیسی (care economy)
- دؤولتی تعیینلرده و عمومی نهادلرده برابر تمثیل
- مواجب برابرینین تضمینی
- عائیله و جینسی شیدتین جۆرم اولاراق تانیلماسی
- سئچیلمیش نهادلرده برابر اشتراکین تضمینی
- ایش و یاشاییش اویغونلاشماسی اوچون دستکلر سیاستلری
۸. اجرا زامانلاندیریلماسی
ایلک اوچ آی:
- سندین اصلاحی، تکمیللشمهسی و رسمی تصدیقی
- حیزبین جینسی برابری کمیتهسینین قورولماسی
- موقتی آییننامهلرین اصلاحی
ایلک آلتی آی:
- ارکاندا ان آز ۴۰٪ اجراسی
- تخلفلرین آراشدیرما مکانیزملرینین قورولماسی
- کادرلارین اؤیرتیم پروگرامینین باشلاماسی
ایلک بیر ایل:
- ایلک عمومی جینسی شفافلیق راپورتونون یایینلانماسی
- حیزبین قورولوش عملکردینین دَیَرلندیریلمهسی و بو دَیَرلندیریلمه حاقیندا شفاف تنقید و عمومی راپورت
۹. اجرا ضمانتی
- جینسی حودود ایله ضیددیتده اولان هر بیر قورار باطیل و اثرسیزدیر.
- بو سندین رعایت اولونماماسی تشکیلاتی تخلف سایلیر.
- ایللیک راپورت عمومی شکیلده یایینلانمالیدیر.
۱۰. سندین حوقوقی یئری
بو سند:
- آغنامه آلتیندا یوزولور.
- آغنامه اصوللاری ایله ضیددیتده اعتبارسیزدیر (آغنامه حیزبین نهایی یوزوم معیاریدیر).
- عمومی مجلیس قورولاندان سونرا اصلاح اولونابیلر و رای وئریلمهیه قویولاجاقدیر.
نتیجهگیری
ایلریچی ایرانیلر حیزبی، اگر دموکراتیک و عدالتسئون بیر بدیل تقدیم ائتمک ایستهسه، گئرک اؤز ایچیندن باشلاسین.
بو سندده جینسی برابری تکجه بیر یان پروگرام دئییر، بلکه حیزبین نهادی بلوغونون شاخصی و سیاسی دۆزگونلویونون معیاریدیر.
بو سند حیزبین جینسی برابری اصلییه نهادی باغلیلیغینی دَیَرلندیرمک معیاری اولاجاقدیر.