دموکراتیکین گذرِ راهنُمایی سند و «گذرِ دفترچه» جوڑ کنگ ءِ ضرورت

⤢

۱

۲

۳

مهم ۴

جنوبی افریقہ تہ و قانون اساسی عدالت

۵

۶

۷

۸

۹

۱۰

۱۱

پیشرو ایرانیان حزب ءِ لوچ ءِ چارچوب گذر ءِ بارئوا

پیشرو ایرانیان حزب ایشی باور انت کہ ایران ءِ سیاسی گذر ملی، گجیگ و حزبیگیں گیشتریں فرایندے بوت کنت کہ دموکراسی خواهیں نیروان ءِ همگرایی ءِ بنیاد ءِ سرا شکل زوریت۔ ایران ءِ تاریخی تجربه و گیشتریں مُلکاں داتگ کہ طاقت ءِ بدلینگ ءِ دوره ءِ اصلی خطرہ جُست تنہا پیشیں استبداد ءِ برجم مانی نہ انت، بلکیں نوکیں شکلیگ ءِ تها اقتدارگرایی ءِ برزگ کنگ ءِ امکان هم هست۔ چشمیگیں هالتاں، گذر ءِ چارچوب و قواعد ءِ سرا زور دیگ گذر ءِ اداره ءِ تها انساناں یا حزبانی ترکیب چہ گیشتر مهمتر انت۔ اے سند ءِ هدف ایش انت کہ روشنیں اصول و قواعد ءِ داتینئوا، طاقت ءِ دوباره تمرکز و عمومی اراده ءِ مصادره کنگ چہ رکّینت کنت۔

دموکراتیکین گذر ءِ برا معتبریں سیاسی ـ حقوقی مرجعے ءِ ضرورت هست تا آئی ءِ بنیاد ءِ سرا ہر انتقالی نهادے ارزیابی، مطالبه‌گری و عمومی حسابرسی کنگ بیت۔ آینده ءِ نظام ءِ پُشتی شکل ءِ تعیّن کنگ چہ پیش، طاقت ءِ کارمرز کنگ، مهار و انتقال ءِ قواعد مشخص کنگ ضروری انت: کہ طاقت چتور رسیت، چتور کنترل بیت و چتور گار بیت۔ تنہا اے قواعد ءِ تثبیت پاد انت کہ سوسائٹی سیاسی نظام ءِ پُشتی شکل ءِ بارئوا فیصله کنگ کنت۔ دیگر مُلکاں تجربه داتت کہ طاقت ءِ مهار قواعد ءِ تثبیت کنگی بێ، حکومت ءِ نمادین شکل ءِ زوتین تعین کنگ، شتاب‌زده‌ین رفراندومان ءِ خطرہ و مسلط‌یں نیروان ءِ نیمگ چہ سیاسی نظم ءِ تحمیل کنگ گیشتر کنت۔

افریقہ و میان‌کوه (خاورمیانه) تها گذر ءِ تجربہ ہم «ملی گپ‌ؤتر» ءِ اهمیت ءَ برجستہ کنت۔ آ مُلکان کہ رسمی نهادان کار شستگ یا وتی مشروعیت گار کُتگ انت، ملی گپ‌ؤتران قانون اساسی ءِ چارچوبان ءِ سرا تفاهم و نوکیں اجتماعی قرارداد ءِ شکل داتینئوا فراگیریں سازوکارے ءِ بردا کارمرز بوتگ انت۔ اے گپ‌ؤتر باید دولت ءِ نماینده‌گان، اپوزیسیون، مدنی سوسائٹی، جنگی گروہ، جنین، زالبول، نوک‌جوان و اقلیتان وتی تها بگرنت و شفافیں قاعدہ و ساختارے داشته باشند . پژوہشان زور دنت کہ ملی گپ‌ؤتر ہمہ مشکلان ءِ راهل نہ انت و باید محلی، منطقه‌ای و ملی گپ‌ؤتران ءِ زنجیرے ءِ حصہ بوئت . با این وجود، چشمیگیں فراگیریں فضا ءِ نبود ءَ، بحران ءِ تها گذر کنگ و عمیق‌یں اجتماعی و سیاسی شگافان پُر کنگ سخت بیت۔ امروزیں ایران تها کہ حاکم حکومت گپ‌ؤتر ءَ شرکت کنگ ءِ تیار نہ انت و سرکوب برجم انت، اولی اولویت دموکراتیکین نیروان و حقوق بشر ءِ مدافعان ءِ سازمان‌دهی ءِ برا امنیں و معتبریں فضاے جوڑ کنگ انت تا آینده ءِ راه ءِ تعریف کنگ کنت؛ دولتی نیروان ءِ حضور ملی گپ‌ؤتران تها پادیگیں مرحله‌گان و سرکوب ءِ پاد تمام کنگ پاد فراهم بوت کنت۔

ملی گپ‌ؤتر ءِ تمرکز هور، 책임‌پذیری و انتقالی عدالت ءِ مسئله ءِ سرا هم پرداخت کنگ ضروری انت۔ دیگر مُلکانی تجربه داتت کہ انتقالی عدالت باید تنہا ملی گپ‌ؤتران ءِ نتیجه ءِ رنگ ءَ قبول کنگ مہ بیت، بلکیں صلح ءِ فرایند ءِ مستقلین و مکملین ستون انت؛ انتقالی عدالت پیشیں خلاف‌ورزیان ءِ رسیدگی ءِ برا جوڑ کنگ بیت، درحالیکہ ملی گپ‌ؤتران حکمرانی ءِ مسئلان و دولت ءِ ساختار ءِ سرا تفاهم ءِ رسگ ءِ پَد ءَ انت . بنابرین، بین‌المللی مسئولیت‌پذیری ءِ گزینکان ءِ بررسی، منجمله فراوانیں جرم و سازمان‌یافتگیں حقوق بشر ءِ خلاف‌ورزیان ءِ رسیدگی ءِ برا معاهده ءِ بنیات ءِ سرا دادگاه یا سازوکار جوڑ کنگ، ضروری انت۔ اے راه باید ایرانی حقوق‌دانان و قضایی فعالان ءِ ظرفیت ءِ برزگ کنگ همراہ بوت تا مُلک ءِ درون تها مستقل، بی‌طرف و کارآمد قضایی دستگاه ءِ تشکیل زمینه فراهم بیت۔ چشمیگیں رویکردے هور، انتقالی عدالت و ملی گپ‌ؤتر یکدیگر ءِ مکمل بوت کنت و سیاسی و حقوقی راهلان همزمان پیش ببرنت .

یکیں مهمیں تاریخی تجربه ءِ اشاره

انتقال دوره تها الزام‌آوریں چارچوبان ءِ اهمیت ءِ درک کنگ ءِ برا، جنوبی افریقہ ته گذار ءِ تجربه روشنیں مثال انت۔ اے مُلک ته اقتدارگرا نظم چہ دموکراتیکین نظم ءَ گذر کنگ نہ یک انتقالی شورا ءِ اراده ءِ اتکا ءَ، نہ شتاب‌زده‌ین انتخابات ءَ، و نہ سیاسی نظام ءِ پُشتی شکل ءِ پیشاپیش تعین کنگ ءَ، بلکیں بنیادی اصولان ءِ مجموعے ءِ تثبیت ءَ گوں شروع بوت۔ اولی آزاد انتخابات چہ پیش، «قانون اساسی ءِ اصول» نام‌دار بالادستی غیرقابل عدول ءِ متن ءِ رنگ ءَ تفاهم بوت۔ اے اصول مردم ءِ حاکمیت، قوا ءِ تفکیک، قوه قضاییه ءِ استقلال، بنیادی حقوق ءِ منشور، چندحزبی نظام و طاقت ءِ محدودیت ءِ سرا زور دات۔ اے اصول موقت قانون اساسی ءِ تها الزام‌آوریں ضمیمے ءِ قالب تها دراتک و کلّین گذر ءِ فرایند ءِ حقوقی معیار بوت۔ هما اصول ءِ بنیات ءِ سرا، موقت قانون اساسی تصویب بوت؛ مدّت‌داریں متنے کہ ہم انتقالی دولت ءِ ساختار ءِ تعریف کُت، ہم آئی ءِ اختیارات ءِ حدود محدود کُت، ہم بنیادی حقوق زوت کاربند کُت و هم دائم قانون اساسی ءِ تدوین ءِ سازوکار مشخص کُت۔ چشمیگیں رنگ ءَ، گذر حقوقی خلأ تها شروع نہ بوت و انتقالی دولت محدود نہ بوتگیں مؤسس طاقت ءَ بدل نہ بوت۔ مستقل قانون اساسی ءِ دادگاه ءِ حضور کہ قانون اساسی ءِ پُشتی متن ءِ پیشین اصولان گوں تطبیق کنگ ءِ صلاحیت داشته، مانع بوت کہ انتخابات چہ براتکیں سیاسی اکثریت اولی تفاهم ءِ نقض کُت یا پچیں بازی ءِ قواعد وتی سود ءَ دوباره نویسیت۔ اے تجربه داتت کہ بالادست اصول، موقت قانون اساسی و مستقل قانون اساسی دادگاه ءِ سه‌گانه ءِ نبود ءَ، گذر دو بنیادی خطرہ ءِ دام تها کەوژیت: یا ہرج‌ومرج و قانونی خلأ تها انجام بیت، یا انتقالی نهاد ءِ دست ته طاقت ءِ دوباره تمرکز سر بیت۔

گذر ءِ پروژه: شهروندان ءِ عمومی مالکیت ءَ طاقت ءِ انتقال و ایران ءِ کلّین مردمان ءِ سرنوشت تعیین حق ءِ تثبیت

ایران تها گذر نہ جمهوری‌خواهان ءِ پروژه انت و نہ پادشاهی‌خواهان ءِ پروژه؛ نہ یک شورا یا گروہے، جریان یا تاقہ سازمان ءِ پروژه؛ بلکیں گروهان و انسانان ءِ سیاسی مالکیت چہ شهروندان ءِ عمومی مالکیت ءَ طاقت ءِ انتقال ءِ پروژه و دموکراسی اصول و ایران ءِ مردم ءِ سرنوشت تعیین حق ءِ تثبیت انت۔ اے پروژه باید بنیادی اصول و طاقت ءِ مهار قواعد ءِ سرا ملی تفاهم ءِ بنیاد ءِ سرا پیش بروت و پَد سوسائٹی مناسبیں زمان ءَ آینده ءِ نظام ءِ شکل ءِ بارئوا فیصله کُت۔ اے چارچوب ته، اگر دموکراتیکین فرایندے ته و جمهوری نهادان و طاقت ءِ مهار قواعد ءِ تثبیت پَد، سوسائٹی آزادیں رفراندومے ته، مشروطه پادشاهی شکلے انتخاب کُت کہ آئی ته پادشاه اجرایی و سیاسی طاقت ته دخالت مہ داشته و تمام طاقت انتخاب‌کنگ‌بینگیں و پاسخگوئیں نهادان ته تمرکز بوت، اے انتخاب دموکراتیکین اصولان گوں ناسازگار نہ بوت؛ هرچند پیشرو ایرانیان حزب چشمیگیں هالتاں دموکراتیکین فدرال جمهوری ءِ استقرار ءِ برا تلاش و تبلیغ کُت۔

زودرسیں رفراندومان ءِ خطرہ، طاقت ءِ قواعد ءِ تثبیت چہ پیش نظام ءِ شکل ءِ تحمیل کنگ و اقتدارگرا جریانان ءِ سود ءَ ایرانی ملی‌گرایی ءِ مصادره کنگ ءِ توجه ءَ، گذر ءِ برا معیاریں و اتکا‌کنگ‌بینگیں سندے جوڑ کنگ ضرورت انت۔ اے سند کہ آئی ءَ «گذر ءِ دفترچه» یا «دموکراتیکین گذر مبنا ءِ دفترچه» نام دیگ بیت، باید حقوق‌دانان، حکمرانی ماہران، سیاسی نیروان، اقلیتان نماینده‌گان و مدنی نهادان ءِ مشارکت گوں، منجمله پیشرو ایرانیان حزب ءِ فعالیں مشارکت گوں، زوت تدوین و پخش بیت تا گذر ءِ فرایند، خطر, ضرورتان و آئی ءِ دموکراتیکین شرطان دقیقین شرح بگرنت و آینده ءِ هر گذر شورا ءِ عملکرد ءِ سنجش ءِ عمومی مرجع بگردیت۔ فراگیریں ملی گپ‌ؤتر چشمیگیں سندے ءِ تدوین ءِ برا بسترے فراهم کُت کُت؛ سازوکارے کہ کلّین ذی‌نفع گروهان درگیر کُت و چہ اول حقوقی تضمینان و پاسخگویی مکانیزمان وتی دل ته دارت . چشمیگیں مستقل سند ءِ حضور اجازت دنت کہ مدنی سوسائٹی و سیاسی نیروان هر طاقت انتقال ءِ سازوکار روشنیں اصولان ءِ بنیاد ءِ سرا قضاوت کُت، آئی چہ مسئولیت مطالبه کُت و وتی سیاسی و حقوقی مشارکت شفافیں معیاران ءِ بنیاد ءِ سرا سازمان دهی کُت۔ گذر ءِ دفترچه باید تضمین کُت کہ هیچ سیاسی نیروے گذر ءَ وتی طاقت ءِ تثبیت ءِ ابزارے ءَ بدل کُت نہ کُت و دموکراتیکین نظم ءِ انتقال راه بستگ مہ بیت۔

ملی گپ‌ؤتر و انتقالی عدالت ءِ ضرورت

گیشتریں کامیابیں گذاران ته، ملی گپ‌ؤتران رسمی بلکیں فراگیریں سازوکاران ءِ رنگ ءَ، سیاسی بحرانان و نهادان ءِ فروپاشی گپ‌ؤتر و تفاهم ءِ موقعے ءَ بدل کُتگ انت۔ اے گپ‌ؤتران، کہ چند روچ چہ چند سال ته درک کُت کُت، عمومی نشستان و تخصصی کمیٹیان ءِ ترکیب گوں و روشنیں فیصله کنگ قواعد گوں برپا بیت۔ آیان ءِ اصلی هدف فضاے جوڑ کنگ انت کہ آئی ته بازیگران ءِ فراوانیں طیف، منجمله سیاسی نخبگان، جنگی گروه، مدنی سوسائٹی، جنین، نوک‌جوان و اقلیتان، مُلک ءِ بنیادی مسئلان رنگ سیاسی اصلاحات، قانون اساسی تدوین و تبعیضان ءِ رفع ءِ بارئوا مذاکره کُت کُت .

اے فرایند هما وخت کامیاب انت کہ آئی ءِ زمینه‌سازی و اجرا عمومی حمایت گوں، نخبگان ءِ مثبتین رفتار گوں و منطقه‌ای و بین‌المللی حمایت گوں هور بوت . در عین حال، ملی گپ‌ؤتر هما وخت اثرگذار انت کہ صلح و گذر ءِ دیگر ارکان گوں هماهنگ بوت۔ انتقالی عدالت باید همزمان، مستقل و گپ‌ؤتر ءِ فرایند ءِ مکمل پیش بروت تا پیشیں جرمان رسیدگی کُت و حقیقت‌یابی، پاسخگویی، خسارت ءِ جبران و نهادان ءِ اصلاح سازوکاران گوں، عمومی اعتماد و پایداریں مصالحه ءِ زمینه فراهم کُت . اثیوپی تجربه داتت کہ انتقالی عدالت باید تنہا ملی گپ‌ؤتران ءِ نتیجه ءِ رنگ ءَ قبول کنگ مہ بیت؛ بلکیں آئی ءَ مستقل و مکملین ستونے دات کُت؛ هما که ملی گپ‌ؤتر و مسلح نیروان ءِ سلاح‌سوزی و دوباره ادغام برنامه گوں هور صلح و گذر ءِ چارچوب جوڑ کنت .

افزون بر این، پاسخگویی بین‌المللی سازوکاران ءِ حضور و درون مُلک حقوقی ظرفیتان ءِ حمایت اهمیت دارت۔ آ مُلکان ته کہ مستقل و بی‌طرف قضایی دستگاه وجود نہ دارت، معاهده ءِ بنیات ءِ سرا دادگاه جوڑ کنگ یا بین‌المللی نهادان گوں همکاری بشر ءِ خلاف جرمان رسیدگی کُت کُت۔ همزمان، مُلک ءِ درون حقوق‌دانان، قضات و عدالت فعالان ءِ ظرفیت حقوقی بشر ءِ خلاف‌ورزیان ءِ پروندان ءِ رسیدگی و مستقل قضایی دستگاه ءِ تشکیل ءِ برا تقویت بوت کُت۔ تنہا اے حقوقی و قانونی بستر ءِ فراهم کنگ گوں انت کہ انتقام ءِ چرخای دوباره تولید یا مصونیت ءِ سرا معامله جلوگیری کنگ بیت۔

فراگیریں ملی گپ‌ؤتر و مؤثریں انتقالی عدالت گذر دوران ته غیرقابل عدول حقوقی تضمینان گوں هور، مجموعی سازوکارے جوڑ کنت کہ اقتدارگرایی ءِ فروپاشی یا استحکام جلوگیری کنت۔ اے سه محور (فراگیریں ملی گپ‌ؤتر، مستقل انتقالی عدالت و بالادستی حقوقی تضمینان) باید چہ اول گذر ءِ فرایند ءِ طراحی ته لحاظ بوت تا بی‌کیفرمانی ءِ هرگونه تداوم، کوریں انتقام‌گیری یا گذر ءِ مصادره راه بستگ بوت۔

گذر ءِ دفترچه ءِ حداقلی چهارچوب (دموکراتیکین گذر مبنا ءِ دفترچه)

گذر ءِ دفترچه باید حداقل بخشان ته بگرنت کہ پاد تها ارائه بیت۔ اے چارچوب، «اولی جمهوری» و «دومی جمهوری» دو مرحله‌یین مدل ءِ بنیات ءِ سرا، سندے ءِ تدوین ءِ عملی راهنُما انت کہ کلّین سیاسی نیرو بنیاد ءِ سرا گذر ءِ فرایند ارزیابی کُت کُت۔

مقدمه: چرا گذار دو مرحله‌ای است؟

سیاسی گذران تجربه داتت کہ طاقت ءِ انتقال ءِ لحظه ته، مُلک ءِ اولویت فروپاشی، خشونت و هرج‌ومرج جلوگیری انت، نہ سیاسی نظام ءِ پُشتی شکل ءِ زوتین تعیّن۔ اگر نظام ءِ شکل طاقت ءِ قواعد ءِ تثبیت چہ پیش تعیّن بوت، گذر ءِ مصادره، اقتدارگرایی ءِ دوباره تولید و مسلط‌یں نیروان نیمگ چہ سیاسی نظم ءِ تحمیل کنگ خطرہ گیشتر بیت۔ بنابرین گذر دو مرحله‌ای طراحی بوت: اولی مرحله بحران ءِ مهار، مُلک ءِ تثبیت و طاقت ءِ انتقال دموکراتیکین قواعد ءِ استقرار ءِ برا؛ و دومی مرحله اولی مرحله ءِ تجربه و مردم ءِ آزادیں رای ءِ بنیاد ءِ سرا حکمرانی ءِ دائم ساختار ءِ تعیّن ءِ برا۔ اے چارچوب ته، اصلی مسئله نه جمهوری یا پادشاهی، بلکیں مردم ءِ حاکمیت ءِ تضمین، طاقت ءِ مهار و استبداد ءِ دوباره تولید جلوگیری انت۔ گذر مبنا ءِ دفترچه باید سازوکارے ارائه کُت کہ هر گذر شورا یا انتقالی دولت آئی ءِ بنیاد ءِ سرا ارزیابی‌کنگ‌بینگ و پاسخگو بوت۔

ساختار پیشنهادی دفترچه گذار

• بخش اول: اصول بنیادین گذر – اقدار و قواعد ءِ چارچوب که کلّین گذر مراحل باید آئی ءِ بنیاد ءِ سرا اجرا بوت۔
• بخش دوم: جمهوری اول – نظم انتقالی و تثبیت کشور – اولی جمهوری ءِ تعریف، مأموریت و قواعد۔
• بخش سوم: انتقال دوم – نهادسازی منطقه‌ای و توازن قدرت – محلی ساختاران ءِ طراحی و مرکز و مناطق میان طاقت ءِ متوازن توزیع۔
• بخش چهارم: جمهوری دوم – نظم قانون اساسی پایدار – مُلک ءِ دائم نظم ءِ تعریف و شکل‌گیری مراحل۔
• بخش پنجم: معیار ارزیابی هر شورای گذار – دفترچه اصول و قواعد ءِ بنیاد ءِ سرا گذر شورا ءِ سنجش ابزار۔

بخش اول: اصول بنیادین گذر

گذر ءِ دفترچه باید بنیادی و غیرقابل نقض اصولان ءِ مجموعے تعریف کُت تا کلّین گذر مراحل آیان ءِ بنیاد ءِ سرا اجرا بوت۔ منجمله:

1. حاکمیت مردم و حق تعیین سرنوشت – تمام طاقت مردم ءِ اراده چہ براتک و کلّین ملی و محلی گروهان ءِ سرنوشت تعیین حق محترم شمرده بیت۔
2. تقدم قواعد مهار قدرت بر شکل نظام – اول باید طاقت ءِ کارمرز، مهار و انتقال قواعد تعیّن بوت و پاد نظام ءِ پُشتی شکل مشخص بوت۔
3. موقتی و محدود بودن نهاد گذار – گذر نهاد باید کوتاه‌یں و غیرقابل تمدیدیں دوره داشته و آئی ءِ مأموریت تنہا انتقال مدیریت بوت۔
4. منع مصادره گذار توسط جریان‌های سیاسی – هیچ نیروے حق نہ دارت گذر ءِ فرایند وتی طاقت ءِ تثبیت ءِ ابزارے ءَ بدل کُت۔
5. پاسخگویی، شفافیت و نظارت عمومی – انتقالی نهادان ءِ عملکرد مستقل نهادان و مدنی سوسائٹی زیر نظر بوت۔
6. تضمین حقوق بنیادین شهروندان – بیان ءِ آزادی، اجتماع، تشکل، برابری و دیگر بنیادی حقوق گذر ءِ کلّین مرحلان ته محترم شمرده بوت۔
7. تمرکززدایی تدریجی قدرت – اجرایی اختیارات و بودجه‌ای سطوح محلی و منتخب نهادان ءِ انتقال تدریجی۔
8. جلوگیری از بازتولید هر شکل از اقتدارگرایی – ساختار و سازوکار باید طاقت ءِ دوباره تمرکز مانع بوت و تضمین کُت کہ دموکراتیکین اصول پایدار مانت۔
9. اصل شمول حداکثری نیروهای سرکوب‌شده و تضمین مشارکت برابر در فرایند گذار:

دموکراتیکین گذر هما وخت معتبر و دموکراتیکین پایداری دارت کہ کلّین سیاسی و اجتماعی نیروان امنیتی و نظامی استبداد مقابل پادستگ و وتی سرکوب، زندان، تبعید و ساختاری حذف قربانی بوتگ انت و رسمی تاریخ‌نویسی ته انسان‌زدایی بوتگ انت، ملی گپ‌ؤتر و آینده ءِ نظم طراحی فرایند ته برابریں، امنیں و قانون‌مندیں مشارکت ءِ امکان داشته بوت۔ مبارزاتی پیشینه، سیاسی رادیکالیسم یا تاریخی انگ‌زنی سبب اے نیروان ءِ مشارکت ءِ حذف یا تعلیق، مردم ءِ حاکمیت و برابریں مشارکت حق گوں نہ تنہا در تعارض انت، بلکیں انتقالی نظم ءِ نوکیں شکلیگ ته رد و انسان‌زدایی منطق ءِ دوباره تولید سبب بیت و پیشیں استبداد ءِ امتداد ءِ جنس چہ انت۔

اے اصل هما نیروان ناظر انت کہ مکمل سیاسی انسداد هالتاں، سرکوب ساختار مقابل قهرآمیز مقاومت استراتژی انتخاب کُتگ انت، بلکیں اعلان‌کنگ‌بینگیں هدف همیشہ آیان دموکراسی استقرار، سرکوب و تبعیض و ستم کلّین نهادان برچینگ و جمهور مردم (سرنوشت تعیین حق) طاقت ءِ انتقال بوتگ انت و سیاسی فضا ءِ گشایش هالتاں، دموکراتیکین سازوکارے ته مسالمت‌آمیز مشارکت خشونت جایگزین زاننت۔ گذر فرایند ته آیان ءِ حضور حق رسمیت شناختن، پیشیں روشان دفاع یا هیچ حقوق بشر خلاف‌ورز احتمالی رفتار ناسزا مصونیت بخشینگ نہ انت؛ بلکیں آیان ءِ فداکاری، رنج و تاریخی سرکوب شناسایی معنای ته انتقالی عدالت ءِ حصے انت و سیاسی حذف تداوم عدم تضمین و راستیگین دموکراتیکین گذر فرایند ءِ نیاز انت۔ حقوق بشر خلاف‌ورز هرگونه دعوی رسیدگی، مستقل انتقالی عدالت سازوکاران چارچوب ته و روشنیں حقوقی معیاران ءِ بنیاد ءِ سرا انجام بیت و اے کار آینده ءِ طراحی ته برابریں سیاسی مشارکت حق چہ جُدا انت۔

اے نیروان شمول کہ حداقلی معیارے انت، عمل ته کلّین فرایند شمولیت سطح چشمگیریں رنگ ءَ برز کنت؛ چرا که اگر سختترین و مناقشه‌انگیزترین بازیگران قانون‌مندیں و پاسخگوئیں چارچوب ته حضور ءِ امکان داشته بوت، به‌حاشیه‌رانده‌بینگ‌بینگیں دیگر گروهان ءِ مشارکت تضمین ــ قومی و مذهبی اقلیتان چہ پاد سیاسی کوچکیں جرینان ءَ ــ ہم تقویت بوت۔ همی راستا ته، دموکراتیکین گذر باید صریح‌یں رنگ ءَ جنینان ءِ و هم جنس و جنسیتی اقلیتان معنی‌داریں و برابریں مشارکت ءِ سرا تصمیم‌گیری کلّین سطوح ته، انتقال قواعد تدوین، حقیقت‌یابی سازوکاران، خسارت جبران و نهادان اصلاح زور دیت۔ اے گروهان مؤثریں حضور یک امتیازے نہ انت، بلکیں تبعیض ساختاری دوباره تولید جلوگیری و راستیگین فراگیریں نظم ماهیت تضمین ءِ برا یک مُبرمیں نیاز و لازمیں شرط انت۔

اے اصل رسمی مسلح و نظامی نیروان و حکومتی نهادان ءِ مسئولیت پیشیں خلاف‌ورزیان ءِ بابت چہ بحث چہ کاملیں رنگ ءَ جُدا انت۔ حکومتی نیروان عملکرد رسیدگی انتقالی عدالت چارچوب ته، مستقلیں موضوع و حقوقی پاسخگویی بنیاد ءِ سرا انت؛ درحالیکہ سرکوب‌بینگ‌بینگیں نیروان حداقلی شمول اصل، آینده ءِ طراحی ته آیان ءِ برابریں مشارکت حق ناظر انت و انتقال دوره ته سیاسی کثرت‌گرایی تضمین کنت۔ تنہا اے تمایز رعایت و اے اصل تثبیت گوں انت کہ گذر آرکیٹیکچر ته خطرناکیں سوراخے ءِ جوڑ کنگ جلوگیری کُت کُت و طاقت انتقال راستیگین معنای ته، گروهان انحصار چہ شهروندان عمومی مالکیت ءَ تحقق بخشینت کُت۔

بخش دوم: جمهوری اول — نظم انتقالی و تثبیت کشور

تعریف: اولی جمهوری یک موقت و انتقالی نظم انت کہ آئی ءِ هدف مُلک ءِ تثبیت، عمومی امنيت حفاظت و دائم نظم ءِ بارئوا آزادیں فیصله کنگ شرایط ءَ سوسائٹی رسینگ انت۔

مأموریت‌های جمهوری اول:

1. عمومی امنیت حفاظت و مُلک ءِ حیاتی خدمات ءِ برجم مانی۔
2. حزب، رسانه و مدنی نهادان ءِ فعالیت آزادی و فراگیریں ملی گپ‌ؤتر فضا جوڑ کنگ۔
3. گذر نهاد پاسخگویی و شفافیت سازوکار جوڑ کنگ۔
4. انتخاب‌کنگ‌بینگیں نمایندگی نهادان ءِ شکل‌گیری ءِ برا انتخابات برپا کنگ۔
5. تمرکززدایی شروع و منتخب محلی نهادان ءِ شکل‌گیری۔
6. مردم و ذی‌نفعان ءِ فراوانیں مشارکت گوں دائم قانون اساسی تدوین روند ءِ شروع۔
7. ملی گپ‌ؤتر گوں هماهنگ و مستقل انتقالی عدالت سازوکار جوڑ کنگ۔

قواعد جمهوری اول:

• انتقال دوره باید زمان‌دار و غیرقابل تمدید بوت۔
• انتقالی نهاد دائم طاقت ءَ بدل کنگ منع بوت۔
• آینده ءِ طاقت ءِ تثبیت ءِ برا گذر اعضا ءِ انتقالی پوزیشن کارمرز کنگ منع بوت۔
• بنیادی اصولان ءِ اجرا و حقوق بشر رعایت تعهد۔
• ملی گپ‌ؤتر، انتقالی عدالت و سلاح‌سوزی و دوباره ادغام برنامه میان هماهنگی۔

بخش سوم: انتقال دوم — نهادسازی منطقه‌ای و توازن قدرت

اے مرحله اولی جمهوری درون ته شروع بوت و آئی ءِ هدف پایداریں ساختار ءِ برا مُلک ءِ آماده‌سازی انت۔ آئی ءِ اصلی محور انت:

1. منتخب استانی و شهری شورا و مدیریت جوڑ کنگ۔
2. اجرایی اختیارات و بودجه‌ای سطوح محلی ءِ انتقال۔
3. ملی وحدت چارچوب ته فرهنگی و منطقه‌ای حقوق تضمین۔
4. مرکز و مناطق میان پایداریں توازن جوڑ کنگ۔
5. نه‌متمرکز یا فدرال ماڈل ءِ بارئوا پُشتی فیصله کنگ زمینه فراهم کنگ۔

بخش چهارم: جمهوری دوم — نظم قانون اساسی پایدار

تعریف: دومی جمهوری مُلک ءِ دائم نظم انت کہ نوکیں قانون اساسی و منتخب نهادان بنیاد ءِ سرا شکل زوریت۔

مراحل اصلی:

1. مؤسسان فرایند تشکیل یا قانون اساسی تدوین سازوکار۔
2. قانون اساسی تدوین ته عمومی و ملی مشارکت، منجمله ملی گپ‌ؤتر و عمومی مشورتان رساں۔
3. حکمرانی پُشتی شکل و طاقت ءِ تقسیم تعیّن۔
4. همه‌پرسی رساں قانون اساسی تصویب۔
5. دائم نهادان ءِ پُریں انتخابات برپا کنگ۔
6. گذر نهادان مأموریت رسمی پاد تمام کنگ و منتخب نهادان ءَ طاقت ءِ پُریں انتقال۔

بخش پنجم: معیار ارزیابی هر شورای گذار

گذر ءِ دفترچه باید گذر شورایان عملکرد سنجش ابزار ءَ بدل بوت۔ اصلی معیار پاد جُستان ته بگرنت:

• گذر نهاد طاقت محدود کنیت یا تمرکز کنیت؟
• آزادیں انتخابات راه باز کنیت؟
• طاقت مردم ءَ پس دنت؟
• راستیگین تمرکززدایی شروع کنیت؟
• گذر طاقت تثبیت سکو ءَ بدل کنیت؟
• فراگیریں و مستقل ملی گپ‌ؤتر آسان کنیت؟
• مستقل و مؤثریں انتقالی عدالت اجرا کنیت؟
• حقوقی تضمینان و مستقل نظارتی نهادان رعایت کنیت؟

جمع‌بندی ساختاری

گذر ءِ دفترچه باید روشن کُت کہ دموکراتیکین گذر پاد ترتیب انجام بیت:

1. اول بنیادی اصول و طاقت مهار قواعد تعیّن بیت۔
2. پاد منتخب نهاد شکل زوریت و طاقت گروهان انحصار چہ درکپیت۔
3. طاقت تمرکز شکسته و محلی و مردمی سطوح انتقال بیت۔
4. فراگیریں ملی گپ‌ؤتر، مستقل انتقالی عدالت و سلاح‌سوزی و دوباره ادغام برنامه‌ئاں همزمان اجرا بوت تا اعتماد و مصالحه فضا فراهم بوت۔
5. نهایتاً مردم آینده نظام شکل ءِ بارئوا فیصله کنت و پایداریں قانون اساسی نظم عمومی رای بنیاد ءِ سرا و دموکراتیکین اصول بنیاد ءِ سرا شکل زوریت۔

اے گذر ءِ دفترچه ءِ نهائی هدف، گروهان سیاسی مالکیت چہ شهروندان عمومی مالکیت ءَ طاقت ءِ انتقال و ایران ته پایداریں دموکراتیکین حکمرانی تثبیت انت۔ بنیادی اصولان پابند مانگ، فراگیریں ملی گپ‌ؤتر اجرا کنگ، مستقل انتقالی عدالت سازوکار جوڑ کنگ و گذر دفترچه تدوین گوں انت کہ استبداد دوباره تولید چہ جلوگیری کُت کُت و مسئولانه‌ین و کامیابیں گذر رقم کُت کُت۔